Opbrengst Gericht Werken of wat is de bedoeling van school?
De afgelopen jaren wordt in toenemende mate vanuit economisch en efficiency belang naar onderwijs gekeken. De term “opbrengst gericht onderwijs”staat centraal. Daarbij wordt de term “opbrengst” erg smal en eng gedefinieerd, in de media toegespitst op Cito–eindscores.

Appels en peren
Op internet kunnen ouders en andere belanghebbenden sinds kort de eindscores van scholen vergelijken. En net dit vergelijken brengt grote gevaren met zich mee. Ouders zien slechts een klein gedeelte van het aangeboden onderwijs en het is niet relevant of het een ‘goede’ of ‘slechte’ school betreft. Het is in zekere zin appels met peren vergelijken. Transparantie is goed en moet ook in deze tijd waarin scholen ouders als serieuze partners in de opvoeding zien.

Verschraling op de loer
Echter verschraling ligt op de loer. Een school is in mijn ogen veel meer dan een ‘oefenfabriek’ voor de Cito toetsen. Met een gerichte aanpak is het makkelijk voor scholen om hun eindscores op te krikken. Dit is echter niet in het belang van het kind. Wie in de eenentwintigste eeuw succesvol wil zijn, komt er echt niet als hij zich beperkt tot investeren in kennis, zeker niet als het gaat om kennis van slechts een paar ‘kernvakken’. Integendeel, in onze visie moeten we kijken vanuit het perspectief van het kind. Wat heeft het kind nodig om op te groeien en zich te ontwikkelen? En wat heeft hij later als volwassene nodig om een bijdrage te leveren aan de samenleving.

Toekomst
Creativiteit en innovatief vermogen, sociale vaardigheden en empathie zijn belangrijke zaken die onze kinderen in de toekomst nodig hebben. Onderwijs moet niet alleen draaien om het overdragen van abstracte kennis, maar moet zich juist richten op het betekenis geven aan kennis. Wij proberen dit ook op onze school te verwezenlijken. Enkele voorbeelden: Neem het thema ‘herfst’. Je kunt kinderen van alles leren over processen in de natuur, maar die kennis krijgt pas relevantie voor kinderen, wanneer je met de klas regelmatig naar het bos gaat en kinderen laat zien wat die processen in de praktijk betekenen. Dan gebeurt er zowel iets in het hoofd als het hart van de kinderen. Een ander schoolvoorbeeld laat kinderen kennis maken met ons cultureel erfgoed, ons ‘mijn verleden’, oud mijnwerkers komen de school in en delen op levendige wijze hun ervaringen met de kinderen. Materialen , foto’s, films en boeken brengen onze geschiedenis tot leven. Het GIPS project (Gehandicapten Integratie Project Scholen) laat kinderen aan den lijve  ervaren hoe het is om met een handicap te leven. Hierdoor ontstaat meer begrip voor de gehandicapte medemens. Sociale betrokkenheid en rechtvaardigheid is moeilijk in een cijfer of score uit te drukken maar staat op onze school ook zeer hoog in het vaandel omdat we denken dat kinderen dit in de toekomst nodig hebben. De geschiedenis heeft geleerd dat economische crises volledig kunnen ontsporen en leiden tot polarisatie, haat en politiek fundamentalisme.

Sociale vorming
Bovenstaande onderstreept het belang van sociale vorming op school. Wij geven dit o.a. vorm door actief beleid gericht op participatie van leerlingen in ‘de leerlingenraad’. Kinderen krijgen zodoende de kans om op een natuurlijke wijze ‘samenlevingsvaardigheden’ en democratische beginselen in de praktijk te oefenen. Ook het PBS (Positive Behaviour Support) is erop gericht om samen met de kinderen regels en afspraken te maken die de veiligheid en het prettig kunnen samenwerken op school bevordert. Tolerantie en solidariteit zijn deugden die niet altijd vanzelfsprekend zijn. Onze school werkt er iedere dag aan. De school voedt immers de mensen op die in de toekomst de samenleving vorm gaan geven. Alleen theoretische kennisoverdracht werkt niet. Het gaat erom dat de leerlingen ervaren wat het betekent om samen te leven, wat het vraagt om om te gaan met andere mensen, om zich aan regels en afspraken te houden, verantwoordelijkheid te nemen en hun eigen rol in de samenleving vorm te geven. School is een gemeenschap op zich, een samenleving in  het klein en een uitgelezen plek om die verbindende waarden te leren en te ervaren.

Samen met ouders
Wij willen samen met ouders vorm geven aan onze school. Wij hebben zeer deskundige, betrokken leerkrachten die zich door scholing steeds verder bekwamen. Wij zijn geen bedrijf die producten levert die ouders vervolgens als klant kunnen consumeren. Wij hebben wel de expertise in huis en krijgen als school een belangrijke pedagogische opdracht van ouders en maatschappij om onze kinderen op te voeden tot mondige en sociale burgers, die kunnen participeren in de moderne samenleving van de 21e eeuw. Kennisoverdracht is zoals ik heb proberen aan te geven een onderdeel van deze opdracht. Functionele kennis, vaardigheden, competenties , talenten ontwikkelen en verbinden en het aandacht besteden aan brede vorming is de taak van het onderwijs
Het alleen focussen op Cito-resultaten of Cito-eindtoetsen zou een school en ‘het kind’ schromelijk tekort doen. Verstandige ouders kijken breder , gaan het gesprek aan met school, oriënteren zich, hoe is de sfeer op school?, is de veiligheid gewaarborgd?, voelt u betrokkenheid?, heeft de school moderne methoden?, goede ICT voorzieningen, hoe is het zorgaanbod voor kinderen?, zijn er buitenschoolse activiteiten-sportactiviteiten-cultureel aanbod?, werkt het team met passie?, heeft u een goed gevoel en durft u uw kostbaarste bezit aan school toe te vertrouwen?. Allemaal elementen die niet worden gemeten, die niet in een score tot uitdrukking wordt gebracht, maar die het beeld van een school wel compleet maken.
                                          

Anselm Grün
Zelf zit ik dan ook meer op de lijn van Anselm Grün, de Duitse Benedictijner en spirituele monnik.
Grün is de instrumentalisering (vooral economisering) van het onderwijs een gruwel. Alles wordt vandaag de dag uitgedrukt in ‘meetbare’ uitkomsten en veel is vastgelegd in protocollen. Hij vreest een soort kaalslag als de ziel van de school, de Bildung van kinderen en jongeren, wordt verwaarloosd. Onder Bildung verstaat hij vooral dat kinderen gevormd worden aan de hand van deugdzame beelden. Kennis, kunde en kunst! Deze reeks met eeuwenoude klassieke wortels is voor mij nog steeds actueel.
Alhoewel Grün polemiseert tegen de economisering van het onderwijs is hij- via de weg van Bildung- ook gericht op maatschappelijk profijt. Hij wil dat onderwijs bijdraagt aan de samenleving. Maar hij kritiseert de tendens om de school daarvoor als onderneming te zien, met de nadruk op marktwerking en de focus op meetbare prestaties, rendement en output. Dat zijn mechanismen van de private sector, van het bedrijfsleven, van de markt.
Grün stelt uitdrukkelijk dat zijn “school” niet betekent dat er niet gepresteerd hoeft te worden. School is een leerplek voor deugden als kennis vergaren en verwerken, van discipline en verplichting, van taakgerichtheid en studiezin. School is (als het goed is) hard werken, maar dan niet omdat de maatschappij producten wil zien, gericht is op output en leerlingen prest die in bepaalde tijd leveren.

School is vooral oefenplaats voor leven en samenleven.
(Uit: Anselm Grün – Levenslessen – Inspiratiebron voor het onderwijs -)
 
Max Mannheims
Directeur b.s. de Horizon & b.s. Eikenderveld